Communicatiekloof

We hebben nu een aantal voorbeelden gezien van hoe onze manier van denken het wereldbeeld bepaalt, merk alvast op dat deze voorbeelden niet limitatief zijn. De werking van de Financiële Relativiteitstheorie komt hiermee tot uiting, langs de ene kant kunnen we het wiskundige bewijs niet ontkrachten maar toch blijven onbewuste belemmeringen het debat bepalen. In eerste instantie lijkt dit paraodxaal, bij nader inzien volstrekt logisch op voorwaarde dat deze obstakels dan ook (h)erkend en opgelost worden. Al doende wordt steeds duidelijker hoe er een communicatiekloof kan ontstaan bij paradigmaverschuivingen, een dynamiek die vaak leidt tot onaangename spanningen en bijhorende meningsconflicten.

Spanningsveld

In de eerste plaats is het raadzaam om kennis te nemen van termen zoals cognitieve dissonantie, niet onbelangrijk en eerder als ‘voorzichtigheidsclausule’ te zien. Cognitieve dissonantie is een psychologische term voor de onaangename spanning die ontstaat bij het kennisnemen van feiten of opvattingen die strijdig zijn met een eigen overtuiging of mening, of bij gedrag dat strijdig is met de eigen overtuiging, waarden en normen. Het gaat met andere woorden om de waarneming van onverenigbaarheid tussen twee cognities, waarbij het woord cognitie kan slaan op kennis, houding, emotie, geloof of gedrag. Volgens de theorie voelen mensen een sterke drang om die dissonanties te verkleinen door hun opvattingen of gedrag aan te passen of te rationaliseren. Het tegenovergestelde van cognitieve dissonantie is cognitieve consonantie, het is deze openheid die we nodig hebben om het debat op een serene manier te kunnen voeren.

Persoonlijk

Ondanks epistemologische obstakels als universeel gezien kunnen worden, is het vooral ook een persoonsgebonden proces. In theorie hoeven we slechts de spreekwoordelijke knop om te draaien om deze obstakels te doorzien waarna we op een andere manier naar de realiteit kunnen kijken. In praktijk blijkt dit toch veel moeilijker dan de theorie laat vermoeden, zeker in een beginstadium wanneer slechts een minderheid bewust is geraakt van de – voorheen – onbewuste belemmeringen. Veel vaker blijft het bij een buikgevoel, een intuïtief weten dat er iets niet klopt zonder de technische fiche hiervoor te kennen. Langs de andere kant, naarmate we in dit proces vorderen kan het ons in een zeer benarde situatie brengen, het is alsof je wakker wordt in een wereld waarin mensen je alsmaar onware verklaringen afleggen. Dit kan ons in vertwijfeling brengen en verschillende emoties losweken, misschien nog niet geheel bewust dat de onware verklaringen op zich door onbewustheid gedreven worden.

Technische fiche

De technisch fiche wordt in veel studiewerk beschreven en op zich niets nieuws onder de zon, dit verhaal wordt nu net iets anders door toevoeging van concreet maatschappelijke voorbeelden. De variaties aan schema’s is vrijwel oneindig, betekenisloos voor wie het geen aandacht schenkt, ontnuchterend voor wie dit wel ernstig neemt. En dit is geen proces dat we tijdens de lunchpauze even afwerken, het vergt wel degelijk aandacht om niet in allerhande valkuilen te verzanden – proefondervindelijke ervaring leert snel wat hiermee bedoeld wordt. In volledige tegenstelling tot al deze complexiteit is een oriënterende schets dan weer verbluffend eenvoudig, het is de praktijk die de theorie zal bevestigen of – net omwille van deze dynamieken – helemaal niet.

Eenvoudig complex

Dit schema is op zich eenvoudig te begrijpen, het hedendaagse paradigma heeft ons gebracht waar we nu zijn en laat een pervers effect na in de vorm van een haast onoplosbare schuldenberg. Onze manier van werken laat ook een manier van denken ontstaan die economisch dubieus genoemd kan worden maar wel – vaak onbewust daarvan – de meerderheidsgedachte vormt. Een en ander wordt transparant gemaakt door het alledaagse denken los te laten, dit resulteert in praktisch toepasbare oplossingen voor het schuldencomplex. Deze oplossingen breken met het oude paradigma, op dat moment stoten we op een aantal epistemologische obstakels (cfr dubieus economisch gedachtegoed) die een belemmering vormen voor het nieuwe dat zich wil vormen. Anders gezegd, het verleden staat in de weg van de toekomst die binnen handbereik ligt, aan plannen en visionaire ideën ontbreekt het echter niet.

Twee werelden

We krijgen nu een idee van de dynamiek van paradigmaverschuivingen, zoals Thomas Kuhn ook al aangaf ontstaat er een schijnbaar onoverbrugklare kloof tussen twee werelden en communicatie is nog amper mogelijk. Het waarom wordt nu duidelijker, u kan zich inbeelden dat alle obstakels werden opgeruimd, net zoals het schuldencomplex opgelost werd. Dit maakt dat we vanuit het nieuwe denkkader naar het oude kunnen kijken zonder de onbewuste belemmeringen, het betekent ook dat we geconfronteerd worden met een tragische absurditeit. Immers, in het nieuwe denkkader zijn tal van monetaire verzuchtingen nagenoeg geen probleem meer, toch woedt de strijd in het oude gewoon verder en dat alsof de alternatieven niet zouden bestaan. Op deze manier ontstaat dus letterlijk een gigantische kloof tussen de twee paradigma’s, elk met een eigen taal en modus operandi.

Scenariodenken

Het beeld tart onze verbeelding want hoe gaat onze toekomst er nu uitzien? Verschillende scenario’s bieden zich aan, zo zou het verder zetten van hedendaagse geplogenheden kunnen leiden tot een derde wereldconflict. Dit is allerminst een prettige gedachte, dit zou ons tot doemdenkers maken maar toch is het – op basis van alle overeenkomsten met de geschiedenis – raadzaam om deze waarschijnlijkheid niet zomaar naast ons neer te leggen. En sterker, net omwille van diverse epistemologische obstakels zouden we een dergelijk scenario onbewust faciliteren, iets dat terugkomt in tal van uitspraken zonder de draagkracht daar écht van te kennen. Een positiever scenario vinden we in het nieuwe paradigma, dit betekent een co-creatieve samenleving waarin mens, milieu en ethiek centraal staan. (lees meer)

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s